Zientzia Irekia

Munduan badira milioika ikerketa zientziaren inguruan, milioika datu byte sortzen dira egunero mundu osoko laborategi eta teknologia-zentroetan. Baina zientzialari gehienek isolaturik egiten dute euren lana, eta ondorioz, datu gehienak betirako galtzen dira datu-base erraldoietan edo kontratu trinkoen atzean ezkutaturik. Honek guztiak ondorio latzak izan ditzake. Adibidez, gaixo batek  17 urte itxaron beharko ditu batez beste gaixotasunaren genea topatzen den momentutik, sendagaia egiten den momenturaino.

Image from shindohd

Arazo larri honi aurre egiteko plazaratu zen 2005. urtean Science Commons ekimena, hiru oinarri nagusirekin:

1. Ikerketa zientifikoa berrerabilgarria egitea ikertzaileek eta ikerketa-zentroek informazioa elkarbanatu dezaten.
2. Informazioa “click” batean eskuragarria bihurtzea: Transferentzia-prozesuak arintzen, ikertzaileek informazioa errazago berregin, egiaztatu eta aniztu dezaten.
3. Zatituriko informazioa bateratu: Ikerlariei informazioa topatzen, aztertzen eta erabiltzen laguntzea da beste oinarrietako bat.

Orain gutxi arte banaketa-zerrendak ziren ikertzaileen artean informazioa banatzeko bide bakarrak. Baina komunikazio bide hau guztiz bertikala da, erabiltzaileak ez daude plano berean, eta beraz ez da eztabaida  sustatzen. Gaur egun bizi garen jendartean, non ideiak eta informazioa abiada bizian joaten diren,  ezinbestekoa da eztabaida hau sustatzea bai ikerlarien artean, baita jendarte osora begira ere.  Ikerlarion lanak gizarterentzako zerbitzu baliogarria izan beharko luke, hori lortzeko ikerlariok gizarteak dituen beharrak ulertu behar ditugu, eta aldi berean, gizarteak ikerketak eskaintzen dituen etekinei balio erantsia emateko onura hauek ulertu behar ditu .

Beraz, zientziaren dibulgazio erraza egitea ezinbestekoa da, eta ezin gara geldirik geratu besteek gure lana ikusi eta eztabaidatzera etorri arte, guk geuk, ikerlariok, plazara joan behar dugu, eta gaur egun, herriko plaza Internet da.

Nola neurtzen dira inpaktuak?

Azkenengo iruzkinari kasu eginez inpaktuen modelizazioari buruz idaztea erabaki dut.

Lehenengo esan beharra dago, ez dela inpaktu bakar bat neurtzen, inguruari eragiten dioten kategoria desberdinak kontuan hartzen dira, hala nola, klima aldaketa, eutrofizazioa, toxikotasuna edo ozono-geruzaren meheagotzea.

Inpaktuak neurtzeko, aurrekoan esan bezala, produktuaren materialen fluxuak (materialen sarrerak eta hondakinen irteerak) inpaktu desberdinetan sailkatzen dira. Oso erabiliak dira lehen aipatutako kategoriak, baina beste asko ere badira. Adibide erraz batekin hasteko klima aldaketaren kasua aipatuko dut.

IPCCaren arabera klima aldaketa tn CO2 baliokidetan adierazten da.  Gas isurketa desberdinak neurri horretan adierazten dira BZAn, hona hemen adierazpen batzuk:

1 tn CO₂ = 1 tn CO₂ bal.

1 tn CH₄ = 21 tn CO₂ bal.

1 tn N₂O = 310 tn CO₂ bal

1 tn HFC_s = 43 – 12.000 tn CO₂ bal.

1 tn C_nF_2n+2 = 5.700 – 11.900 tn CO₂ bal.

1 tn SF6 = 22.000 tn CO₂ bal.

Beraz produktu jakin batek bizi ziklo osoan zehar isurtzen dituen gasak inbentarioaren fasean neurtu beharra daukagu lehenengo, eta gero CO2 baliokidetan adierazi, horrela, bizi zikloan zehar ze etapa diren adierazgarrienak jakin dezakegu, edo, beste produktu baten BZA batekin alderatu eta konklusio garbiak atera ditzazkegu.

Espero honekin guztiarekin ideia bat sortu izana, hala ere, edozein zalantza edukiz gero jarri nirekin kontaktuan!

Bizi Zikloaren Analisia (BZA)

Aurkezpenean komentatu moduan, tesia elikagaien bizi zikloaren analisian oinarritzen da, eta askotan entzungo duzue hitz sorta hau sarreretan, beraz, kontzeptu honen inguruko xehetasun batzuk azalduko ditut.

Ingelesez Life Cycle Assessment (LCA) eta euskaraz Bizi Zikloaren Analisia (BZA) deritzo ekoizkin, prozesu edo zerbitzu baten ingurumen-inpaktuak neurtzen dituen tresnari. Era berean, sehaskatik-hilobirainoko analisia ere deitu izan zaio.

Kontzeptuak ez dauka ulertua izateko zailtasun handirik:

Bizi-zikloaren analisia ingurumen-inpaktua estimatzeko metodoa da, produktu batek bere bizitza osoan eragiten duen inpaktua. Hots, lehengaiak erauztetik azken ezabapen edo berrerabilpeneraino; garraoia, erabilpena edota ontziratzea kontutan hartuta, besteak beste.

Metodoogia hau ISO 14.040:2006 eta ISO 14.044:2006 arauetan zehazten da, eta lau zatitan banatu daiteke:

1. Helburua eta sistemaren deskribapena: Atal honetan helburu nagusia eta produktuaren zikloaren mugak zehazten dira.

2. Inbentarioaren analisia: Produktuaren bizi ziklo osoan zeharreko material- eta energia- sarrera nagusiak, eta hondakin eta emisio nagusiak neurtzen dira modu kuantitatiboan.

3. Inpaktuen ebaluazioa: Materialen fluxu nagusiak ingurumen-inpaktuetan adierazten dira. Adibidez, CO2 edo CH4ren emisioak “klima aldaketa” moduan adierazten dira.

4. Bizi zikloaren interpretazioa: Azken fase honetan, inbentarioaren emaitzak inpaktuen ebaluazioarekin alderatzen dira, produktuaren inpaktuari buruzko ondorio zehatz batzuk plazaratuz. Adizbidez, produktu baten garraio luzeen eraginez klima aldaketarako ahalmen garrantzitsua duela; eta, beraz, distantziak murriztea komenigarria izango litzatekeela.

Honekin guztiarekin bizi zikloari buruzko ideia orokor bat helarazi nahi izan dizuet, lortu izana espero dut

Lehena

Lehen post honekin ongi eotrria egiten dizuet nire blog berrira. Bertan tesiaren inguruko gorabeherei buruz hitz egingo dizuet. Ondo pasa dezazuen opa dizuet!